Hesaba çekilmeden önce kendimizi hesaba çekmek, kendi gerçeklerimizi hakikat kriterleriyle yüzleştirmek demek. Bir gün mutlaka gerçekleşeceği kesin hesaba çekilme vakasını sık temrinlerle şimdiden yapıyor olmak, sonuçta karşılaşılacak sorgulamanın yükünü hafifletme bakımından en kazandırıcı müdahale. Ağlanacaksa şimdiden ağlama, tövbe edilecekse şimdiden istiğfara kapanma rahmetin sunduğu altın fırsatlar.

Hakikatin birinci kriteri ihlas. İhlas, yapılan her işi, hem niyet hem de amel döneminde sadece ve sadece Allah rızası için yapıyor olmak. Baki olanı, fani olana tercih iradesi. Riyadan, gösterişten, bilinmek isteğinden, duyulmak tutkusundan, insanların teveccühünü talep arzusundan arınarak, O'nun huzurunda olunduğu şuurunu sabitleştirme gayreti. Değer vermeyi, Allah'ın verdiği değerler mizanında tartabilme becerisi. Bana O'nun hoşnutluğu yeter, beni sadece O'nun hoşnutluğu yeder diyerek, başkalarına müracaattan kurtulma, gayra esaretten azat olma kıvamını elde etme seçkinliği. (Bilenler için bir hatırlatma: İhlas Risalesi'yle en az on beş günde bir yüzleşmek gerekir.)

Hakikatin diğer kriteri, ömür sermayeni nerelerde harcadın, nelerin peşinde tükettin sorularına verilecek olumlu ya da olumsuz ama doğru cevapların envanteri. Rabbinin, sana lütfettiği her günkü yirmi dört altından kaçını O'nun uğruna, kaçını nefsinin hesabına harcadın? Kılman gereken beş vakit namazı, O'nun emrettiği ölçüde, O'nun istediği keyfiyette eda edebildin mi? Namaz senin için hangi seviyede bir miraç oldu da sen na...